Milgram Deneyi Nedir?


0

Psikolog Dr. Stanley Milgram tarafından gerçekleştirilen bu deney, insanların otoriteye karşı nasıl boyun eğdiklerini anlamak amacıyla 1961 yılında Temmuz ayında yapılmıştır. Psikolog Doktor Stanley Milgram Yale Üniversitesi’nde öğretim görevlisiydi. Bu deneyin kilit noktası deneklerin vicdanlarıyla çelişen durumlarda otoriteye nasıl boyun eğdiklerini kanıtlamaktı.

Deney Kudüs’te bir Nazi avaş suçlusu olan Adolf Eichmann’ın  yargılanmasındaki şu sorudan ilham almıştır.

“Soykırımın sonuçları, Eichmann ve benzerleri tarafından da benimsenmekte miydi, yoksa bu kişiler, otoriteye boyun eğdikleri için mi soykırım yaptılar?”

Merak edilen Eichmann ve onunla birlikte hareket edenler soykırımı kendi rızaları ile mi yapmışlardı yoksa kendilerinden üstün olan Adolf Hitler’in isteği olduğu için mi yapmışlardı. İşte Stanley Milgram’da bu merak uyandırmıştı.

milgram deneyi

Milgram deneyi ile kişilerin şahsi görüş, düşünce ve vicdanlarına rağmen otoritenin emirlerini yerine getirmeye olan yatkınlıkları analiz edilecekti.

Milgram deneyi şu şekilde planlamıştı;

Deney içerisinde 3 kişi bulunacaktı, kendisi, denek ve aktör. Deneyde kendisi eğitmen rolünde olacak yani perde arkasından emirler verecekti. Denek ise karşısındaki şahsa acı duyan kişiydi. Denek denmesinin nedeni kendisinden üstün bir otoritenin emirlerini yerine getirirken insanın canını yakabilecek miydi bunun ölçülecek olmasından olayı denek denilmişti. Aktör ise acı çekecek kişiyi üstlenecektir. Milgram’ın kurguladığı bu oyunda kendisi haricindeki iki kişiye birer kart seçtirecekti. Birinde öğrenci diğerinde öğretmen yazan bu kartlarda aslında denek yani acı çeken öğrenci ile Milgram en başından bir anlaşma içerisindeydi. Öğretmenlerin çektiği kartların ikisinde de öğretmen yazıyordu.

Deney ise şu şekilde gerçekleşiyordu;

Milgram perde arkasından öğretmen ile sürekli iletişim halinde olacaktı. Öğretmen yani denek öğrenci rolünde olan aktöre sürekli bir kelime söyleyerek eş anlamlısını bulması için 4 seçenek sunacaktı. Doğru olanı bulursa diğer seçeneğe geçecek eğer bu seçeneklerden doğru olanı bulamazsa elektroşok cihazı ile aktöre yani öğrenciye şok verilecekti. Her yanlış cevap için şok etkisi 15 derece artacak ve 450 dereceye ulaştığında ölümüne neden olacaktı.Aslında gerçekte hiçbir şok uygulanmıyor olup aktör acı çeker gibi rol yapmaktadır.

Deney planlanmasından önce Milgram üniversitede tüm öğrenciler üzerinde bir anket yapmıştı. “Eğer sizin üstünüzde olan bir otorite tarafından elektroşok cihazı ile bir arkadaşınızın öldürülmesi istense yapar mıydınız?” sorulu ankette 0 ve 5 arasında değerlendirme yapılacak şekilde şıkları bulunuyordu. Öğrencilerin geneli 0-3 aralığındaki şıkları seçmişti. Genel ortalama 1.2 çıkıyordu yani öğrencilerin çoğu böyle bir otorite emri ile arkadaşlarını öldürmeyeceklerini söylüyorlardı.

Milgram öğrenciye verilen şokun ne kadar acı verici olduğunu anlamaları için öğretmenlere elektroşokun en küçük derecesini uygulayarak vicdanlarının devreye girmesini sağlamıştır. Bundan sonra vicdanlarının sesini mi yoksa otoritenin sesini mi dinleyeceklerdi?

Tabi ki öğrencilere gerçekten şok verilmediğinden acı çekmeyeceklerdi fakat odada bulunan hopörler sistemi sayesinde cihazın kademesi arttığında yüksek voltajlı elektrik sesi odaya verilecek ve öğrenci numara yapacaktı. Deneyin başlamasından her 10 dakika sonra öğretmenler yani denekler deneye devam etmek istemediklerini ve emirlere uymak istemediklerini dile getirseler de duydukları şey şu 4 cümle oldu.

  • Lütfen devam edin.
  • Deney gereği devam etmeniz
  • Devam etmeniz gerçekten çok önemlidir.
  • Başka seçeneğiniz bulunmuyor, devam etmek zorundasınız.

Denekler 4 farklı zamanda deneye son vermek istediklerini ısrarla dile getirdiklerinde deneye son verilecekti fakat denekler bunu 3’ten fazla tekrarlamadılar. Deneyin sonuna kadar devam ederek 450 derece şoku aktörlere arka arkaya 4 kez verdiler ve bu şokun onları öldüreceğini bilmelerine rağmen…

İçerisinde bulundukları stres ve otoriteden korkma gibi psikolojik durum belki de kendi hayatlarını kurtarma isteği ile deneye devam ettiler.

Deney sonundaki analiz ve raporlarda ankette belirtilen sonuçların tam tersi çıkmıştır. Arkadaşlarını öldürmeyeceklerini söyleseler de %65’i bunu yapmıştı. Kısacası deney sonucuna göre 40 denekten 26 tanesi deneye sonuna kadar devam ederek arkadaşlarına 450 derece şok vererek onları öldürmeyi göze almıştır. Deney boyunca deneklerin çoğunda gerginlik, sinir krizi, terleme, kekeleme, tırnak yeme gibi tavırlar gözlemlenmiştir.

Bu deney sonucunda Milgram iki yargıya varmıştır;

Törecilik Teorisi: Birey karar verme mekanizmasını kullanamıyor kendi başına kararlar alamıyor ve bunun kendisini hata yapmaya ittiğini düşünüyorsa karar alma yetkisini bulunduğu ortamdaki gruba ya da üst makama bırakır. Grubun ya da üst makamın vereceği kararları da sonuna kadar uygular. Pişmanda olsa kararları uygulamaya devam eder.

Aracılı Durum Teorisi: Bu teoriye göre birey kendini aracı olarak görür ve yaptığı davranıştan kendini sorumlu tutmaz. Bütün sorumluluklar ona bu emri veren üst makama ait olur. ‘Emredildi bende yaptım’ gibi cümleler kurarak kendini sorumsuz kılar.

Tarih boyunca pek çok insanın kendisini sorumlu görmeden işlediği cinayetlerde Milgram Deneyi sonuçları ile paraleldir. 2. Dünya Savaşı yıllarında Hitler’in emri ile Yahudi soykırımı yapan birçok asker bu eğilim içindeydi. Bu deney sonrası insanların pek çoğunun zorlu ve kritik anlarda kararı kendisi almak yerine bir üst mertebeye bırakarak; doğacak sorunlardan kendisini sorumlu tutmama eğilimi içine girdikleri gözlemlenmiştir.

 

 


Beğendiniz mi? Arkadaşlarınızla Paylaşın!

0

Sizin Tepkiniz Nedir?

hate hate
0
hate
confused confused
0
confused
fail fail
0
fail
fun fun
0
fun
geeky geeky
0
geeky
love love
0
love
lol lol
0
lol
omg omg
0
omg
win win
0
win

0 Yorum

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bir format seçin
Kişisel Test
Kişiliğe dair bir şey ortaya çıkarmayı amaçlayan sorular dizisi
Basit Test
Bilgiyi kontrol etmek isteyen doğru ve yanlış cevaplı sorular dizisi
Anket
Karar vermek veya görüş belirlemek için oylama yapmak
Serbest Yazı
Yazılarınıza Görseller Bağlantılar Ekleyebilirsiniz
Liste
Klasik İnternet Listeleri
Geri Sayım Listesi
Klasik İnternet Geri Sayım Listeleri
Açık Liste
Kendi öğenizi gönderin ve en iyi sunum için oy verin
Oylanabilir Liste
En iyi liste öğesine karar vermek için yukarı veya aşağı basın
Fotoyla Anlatım
Kendi resimlerinizi yükleyin ve birşeyler anlatın
Video
Youtube, Vimeo veya Vine Kodları
Ses
Soundcloud veya Mixcloud İçerikleri
Görsel
Fotoğraf veya GIF
GIF
GIF Formatı
 Barkevious Mingo Jersey